Beata Markowska

 Jak funkcjonuje gabinet logopedyczny w naszej szkole?

Plan zajęć logopedy szkolnego: 

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

8.00 – 13.30

8.00-13.00

8.00-13.00

8.00 – 13.30

8.00 – 13.00

 

Od 2002 roku funkcjonuje w naszej szkole gabinet logopedyczny.

Zatrudniony w nim logopeda gminny ma pod opieką dzieci zamieszkałe na terenie naszej gminy. Ze względu na pogłębiający się z roku na rok problem zaburzeń mowy i rosnącą liczbę dzieci nim dotkniętych, szczególną troską logopedyczną objęte są dzieci w wieku od 5 do 9 lat W tym przedziale wiekowym, tzn. przed rozpoczęciem nauki w szkole oraz w początkowym etapie edukacji szkolnej, starannie prowadzony proces logoterapeutyczny przynosi najbardziej oczekiwane efekty.

         Umiejscowienie gabinetu logopedycznego w budynku szkolnym jest dużym ułatwieniem szczególnie dla dzieci naszej szkoły, jak i zainteresowanych rodziców. Dzieci korzystają z pomocy logopedy w czasie pobytu w szkole. Półgodzinne zajęcia, zwykle grupowe (zespoły 2-,3-osobowe) odbywają się co tydzień lub co dwa tygodnie. W niektórych przypadkach, przy nasilonym zaburzeniu lub poważnej wadzie mowy, zajęcia prowadzone są indywidualnie.

         Dużą zaletą zajęć logopedycznych jest ich otwartość dla rodziców. Wielu z nich uczęszcza systematycznie na terapię wraz ze swymi pociechami, czasami zastępują ich babcie lub dziadkowie. Wpływa to niezwykle korzystnie na efektywność terapii, ponieważ im więcej osób z otoczenia dziecka dotkniętego wadą mowy jest zaangażowanych w likwidowanie tej wady, tym szybciej osiąga się zamierzony efekt.

Opiekunowie obserwują prowadzone przez logopedę zajęcia, dzięki czemu mogą w poprawny sposób kontynuować ćwiczenia w domu. Ponadto niektóre, szczególnie małe dzieci, w początkowym etapie terapii czują się niepewnie i bywa, że niechętnie współpracują. Obecność bliskiej osoby wpływa korzystnie na ich ośmielenie, otwartość, a tym samym zwiększa efekty prowadzonych ćwiczeń.

         Dzieci spoza naszej szkoły, np. uczęszczające do innych placówek oświatowych na terenie naszej gminy, zgłaszane są do logopedy przez rodziców. Terminy zajęć uzgadniane są indywidualnie, najczęściej dostosowane są do życzeń opiekunów.

 

WSKAZÓWKI DLA RODZICÓW  DOTYCZĄCE TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

Zajęcia logopedyczne odbywają się z reguły co dwa tygodnie. Jest to spowodowane bardzo dużą liczbą dzieci z wadami i zaburzeniami mowy. W obecnym roku szkolnym 2015/2016 z terapii logopedycznej w naszej szkole korzysta prawie 130 dzieci.

Ze względu na długie odstępy czasowe między kolejnymi zajęciami niezbędne jest systematyczne kontynuowanie ćwiczeń w domu. Ćwiczenia z dzieckiem powinna przeprowadzać osoba dorosła z poprawną wymową, aby miało ono prawidłowy wzorzec.

Dziecko przynosi na zajęcia logopedyczne teczkę ze wszystkimi przekazanymi ćwiczeniami (są przydatne do powtórek) oraz zeszyt. W teczce gromadzimy ćwiczenia do utrwalania w domu. W zeszycie m. in. zapisywane są lub wklejane instrukcje, np. prawidłowej artykulacji ćwiczonej głoski, wskazówki dla rodziców dotyczące przebiegu ćwiczeń. Po zajęciach teczkę należy zabrać do domu, aby można było utrwalać ćwiczenia.

Właściwa terapia logopedyczna uwzględnia, oprócz ćwiczeń kształtujących prawidłową artykulację i rozwijających mowę, również ćwiczenia oddechowe, fonacyjne (głosowe) i usprawniające funkcjonowanie narządów mowy (tzw. „gimnastykę buzi i języka”).

Uczulam Państwa, aby nie lekceważyć tych ćwiczeń, ponieważ wyrobienie właściwego toru oddechowego, wydłużenie wydechu, a także usprawnianie mięśni, np. warg, języka czy policzków oraz ćwiczenie fonacji  w znacznym stopniu wpływa na wyrazistość i poprawność mowy oraz donośność i czystość głosu.

Ćwiczenia w domu powinny odbywać się możliwie często, najlepiej przed lustrem. Kontrola wzrokowa ułożenia i ruchów narządów mowy ułatwia dziecku pokonywanie trudności artykulacyjnych. W przypadku małych dzieci stosujemy metody zabawowe. Czasami warto do doskonalenia artykulacji wykorzystać codzienne czynności, np. przygotowywanie posiłku, zakupy, wspólna zabawa itp.

Starajmy się wyrobić w dziecku „czujność” artykulacyjną. W czasie swobodnych rozmów  możliwie często zwracajmy uwagę na poprawne wymawianie ćwiczonej głoski w wypowiadanych wyrazach. W ten sposób dążymy do tego, aby samo zaczęło zauważać i poprawiać swoje błędy artykulacyjne. Wtedy możemy mówić o sukcesie!

W terapii logopedycznej obowiązuje zasada stopniowania trudności, czyli zaczynamy od ćwiczenia głosek łatwiejszych i stopniowo przechodzimy do trudniejszych. Wymaga to sporo czasu,  cierpliwości oraz wysiłku od wszystkich osób uczestniczących w terapii a szczególnie od dziecka.

Starajmy się nie wymagać od dziecka rzeczy zbyt trudnych. Jeżeli nie opanowało jeszcze prawidłowej artykulacji głosek dwuwargowych (np. p, b) lub wargowo – zębowych (f, w), ćwiczmy te głoski. Na inne przyjdzie czas w kolejnych etapach terapii.

W czasie choroby np. silnego przeziębienia lub jakiejkolwiek infekcji dróg oddechowych rezygnujemy z ćwiczeń.

Czasami musimy uzbroić się w cierpliwość, aby osiągnąć cel, czyli prawidłową wymowę. W niektórych przypadkach dzieci korzystają z pomocy logopedy kilka lat (do ćwiczeń mowy dołączają wówczas ćwiczenia  pisania, czytania, prawidłowej dykcji czy ćwiczenia ortograficzne). Warto  jednak podjąć ten wysiłek, aby pomóc dziecku i nie dopuścić do ewentualnych niepowodzeń szkolnych.

Pamiętajmy o nagradzaniu dziecka częstymi pochwałami i miejmy świadomość, że nabywanie umiejętności prawidłowej mowy to dla niego olbrzymi wysiłek.

Jeżeli mają Państwo jakiekolwiek pytania czy wątpliwości, służę moją radą i pomocą.

Gabinet logopedyczny znajduje się na I piętrze – pokój nr 230A.

 

Na czym polega praca logopedy?

1. W jaki sposób dziecko z zaburzeniem mowy trafia do logopedy?

         Zadaniem logopedy jest przede wszystkim likwidowanie wad i zaburzeń mowy.

Na początku roku szkolnego logopeda przeprowadza badania przesiewowe w największych placówkach oświatowych na terenie naszej gminy. Objęte są nimi dzieci od 5. do 7. roku życia.

Badania te pozwalają wyłonić dzieci dotknięte zaburzeniami mowy. Rodzice dzieci zakwalifikowanych na terapię logopedyczną otrzymują informację o możliwości skorzystania z bezpłatnych zajęć.

Z kolei dzieci z innych placówek oświatowych są również badane przez logopedę w wyznaczonym terminie. O konieczności skorzystania z tych badań decyduje wskazanie lekarza, a także wychowawcy czy nauczyciela lub odbywa się ono z inicjatywy samych rodziców zaniepokojonych stanem mowy dziecka.

Ponadto z pomocy logopedy mogą skorzystać również te dzieci 5 - letnie, które nie uczęszczają do żadnych placówek oświatowych. Wystarczy telefonicznie lub osobiście zgłosić chęć zasięgnięcia porady.

 

2. Na czym polegają badania logopedyczne?

 

         Badanie szczegółowe odbywa się indywidualnie w obecności rodziców. Składa się z kilku etapów:

·        Wywiad z matką ( informacje dotyczące przede wszystkim rozwoju dziecka, zwłaszcza rozwoju mowy)

·        Badanie budowy i sprawności narządów artykulacyjnych

·        Badanie mowy:

                -    badanie rozumienia mowy

-         badanie nadawania mowy (m. in. powtarzania, mowy spontanicznej, artykulacji poszczególnych głosek)

-         inne badania w zależności potrzeb

Czasami istnieje konieczność przedłużenia badań na kilka początkowych spotkań. Rzetelne, szczegółowe badanie pozwala łatwiej zdiagnozować dany przypadek i umożliwia dostosowanie procesu terapeutycznego do potrzeb poszczególnych dzieci.

3. Jak wyglądają zajęcia logopedyczne?

          Po przebadaniu dzieci większość z nich zostaje podzielona na małe

2-, 3- osobowe zespoły. Dzieci w każdym zespole reprezentują podobny typ zaburzeń mowy i są w zbliżonym wieku. Logopeda układając plan zajęć, stara się również (chociaż nie zawsze jest to możliwe) tworzyć zespoły z dzieci uczęszczających do tej samej klasy. W grupie znanych sobie rówieśników czują się raźniej i są bardziej śmiałe. Jest to szczególnie ważne w przypadku dzieci zamkniętych w sobie, mających, z uwagi na swoją wadę mowy, niską samoocenę.

Zajęcia logopedyczne mają zwykle ściśle określony przebieg, który uzależniony jest od etapu logoterapii (etap wywoływania głoski różni się w swym przebiegu od etapu jej utrwalania i doskonalenia). Poza tym charakter zajęć dostosowuje się również do rodzaju i siły zaburzenia, wieku dzieci i ich indywidualnych możliwości.

Są jednak pewne elementy, które występują podczas większości zajęć logopedycznych. Należą do nich:

·        ćwiczenia oddechowe

·        ćwiczenia doskonalące sprawność narządów mowy – „gimnastyka buzi i języka”

·        ćwiczenia doskonalące artykulację głosek i rozwijające mowę.

Ze względu na to, że większość dzieci objętych opieką logopedyczną, to dzieci w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym, zajęcia mają formę zabawową. Aby je uatrakcyjnić logopeda wykorzystuje wiele różnorodnych pomocy logopedycznych, itp.:

-         gry i loteryjki logopedyczne

-         układanki obrazkowo-wyrazowe, sylabowe

-         domina obrazkowe, obrazkowo – wyrazowe

-         karty

-         kolorowe ilustracje, historyjki obrazkowe

-         pomoce do ćwiczeń oddechowych: baloniki, wiatraczki, harmonijki, piłeczki, kulki zawieszone na sznurkach itp.

-         zabawki, np. kukiełki

Mimo stosowania metod zabawowych ćwiczenia mające na celu likwidowanie wad i zaburzeń mowy mogą być dla niektórych dzieci nużące i wyczerpujące. Aby temu zapobiec logopeda przeplata je zabawami i ćwiczeniami manualnymi (kolorowanki, układanie puzzli, wyklejanki).

Dzieci uczęszczające na zajęcia logopedyczne gromadzą w teczkach przerabiane ćwiczenia. Dzięki temu mogą je powtarzać i utrwalać w domu.

W razie potrzeby rodzice uczestniczący w zajęciach są szczegółowo instruowani, co do sposobu kontynuowania ćwiczeń w domu.

         Systematyczny udział w zajęciach, cierpliwe, wytrwałe i rzetelnie prowadzone ćwiczenia, a także współpraca logopedy z rodzicami przynoszą oczekiwany efekt – prawidłową mowę

Jakie inne działania podejmuje logopeda?

          Oprócz planowych, systematycznych zajęć logopeda stara się również szerzyć profilaktykę logopedyczną. Przykładem takich działań jest cyklicznie wydawane pisemko logopedyczne (LOGOSEK – „Mówię poprawnie, czyli logopeda radzi” ) w formie poradnika dla dzieci i rodziców. Znajdują się w nim porady dotyczące prawidłowej wymowy, przykłady ćwiczeń, zabawy logopedyczne, wierszyki, zagadki, piosenki, krzyżówki itp. Ćwiczenia proponowane w LOGOSKU  mają za zadanie nie tylko pomóc w logoterapii dzieciom z zaburzeniami mowy, mogą jednocześnie wspierać prawidłowy rozwój u dzieci nie mających problemów logopedycznych.

         Dotychczas ukazały się trzy numery LOGOSKA :

1)    Numer 1.– wprowadzający, poświęcony prawidłowej artykulacji samogłoski o.

2)    Numer 2. – wspomagający prawidłową artykulację spółgłosek s i sz

3)    Numer 3. – z propozycjami ćwiczeń utrwalających artykulację głoski r

 

Oprócz tego logopeda podejmuje również innego rodzaju aktywność mającą na celu zaznajomienie, szczególnie rodziców, z ważną problematyką zaburzeń mowy.

Celowi temu służyło m.in. wygłoszenie w czasie jednego ze spotkań z rodzicami referatu na temat : Wpływ wad i zaburzeń mowy na kształtowanie się osobowości dziecka.

 

WPŁYW WAD I ZABURZEŃ MOWY NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI DZIECKA

(REFERAT)

                                                  ZAGADKA

Pewien Anglik, bawiąc w Polsce,          W Szczebrzeszynie

wszedł do Przemszy dla ochłody           chrząszcz drży w trzcinie,

i wśród ciszy nagle słyszy,                     trzódka leszczy

jak mu szumią Przemszy wody:             w Biebrzy wrzeszczy,

„W Kiekrzu żuczek                                w stronę Zgierza

wszedł na buczek,                                   zwierzę zmierza,

zszedł z leszczyny                                   jeż się jeżyć

wąż spod Pszczyny,                                nie zamierza”.

do Raciąża                                              Anglik słucha, słucha, słucha...

pszczoła zdąża,                                       Raptem z Przemszy jak nie wrzaśnie:

a dzik dzika                                            - Kto wymyślił coś takiego ?!

nie unika                                                A to polski język właśnie.

 

Małgorzata Strzałkowska

         Nie bez kozery rozpoczęłam moje wystąpienie zaprezentowaniem Państwu jednego z przykładów łamańców językowych autorstwa Małgorzaty Strzałkowskiej. Potwierdza on oczywisty, bądź co bądź, fakt, że mowa polska jest niezwykle trudna, a prawidłowe porozumiewanie się werbalne wymaga częstokroć wielu ćwiczeń i sporego wysiłku.

Niestety, przeprowadzone badania dowodzą, że procent dzieci rozpoczynających naukę w szkole i posługujących się poprawną artykulacją wszystkich polskich głosek jest stosunkowo nieduży. Przytoczę kilka danych statystycznych, żeby zobrazować ten problem.

Dziecko rozpoczynające naukę w szkole powinno odznaczać się dojrzałością szkolną. Jednym z czynników świadczących o gotowości do podjęcia przez nie nauki w szkole jest prawidłowa artykulacja wszystkich głosek języka polskiego. Badania wykazały, że w grupie 6-latków aż 30% dzieci reprezentowało różnorodne nieprawidłowości mowy. W grupie dzieci 7-letnich zauważono, że 58% mówiło prawidłowo, opóźniony rozwój mowy wykazało prawie 21%, tyleż samo dzieci miało różnorodne wady mowy.

W tym momencie należy rozgraniczyć te dwa pojęcia, o których wspomniałam.

Z opóźnionym rozwojem mowy mamy do czynienia wówczas, gdy dziecko zastępuje niektóre ( trudniejsze ) głoski innymi, ale wszystkie artykułowane dźwięki realizuje poprawnie, np. ( szkoła - skoła, czapka - capka, żaba - zaba, rower – lowel, jowej). Nieprawidłowości te wynikają z nieukończonego jeszcze rozwoju mowy dziecka, czasami z mowy gwarowej lub błędów wymawianiowych.

Z kolei wady mowy występują wówczas, gdy niektóre dźwięki są artykułowane niezgodnie z przyjętą ogólnopolską normą. Przykładem mogą być różne formy seplenienia, np. interdentalne (międzyzębowe), lateralne (boczne), przyzębowe, różne rodzaje rotacyzmu, czyli zastępowania głoski r innymi dźwiękami, które nie mieszczą się w normach polskiej fonetyki.

         Moje doświadczenia związane z terapią logopedyczną dzieci, u których występował prosty opóźniony rozwój mowy, są bardzo różne. Sporo 5-,6-latków radzi sobie z tym problemem dość szybko pod warunkiem, że mają do czynienia z właściwym wzorcem mowy. Niebagatelna jest tutaj rola rodziców, dziadków, nauczycieli. Czynność fachowa, czyli wywołanie właściwej artykulacji określonej głoski należy do logopedy, natomiast jej utrwalenie powinno się odbywać przy znaczącym współudziale dorosłych z otoczenia dziecka. Działaniom terapeutycznym powinny towarzyszyć konsekwencja, wytrwałość i cierpliwość oraz świadomość, że ćwiczenia logopedyczne, mimo stosowania metod zabawowych, bywają dla dzieci trudne, wyczerpujące i wymagają sporego wysiłku.

         Znacznie bardziej niekorzystny wpływ na rozwój dziecka mają wady mowy (np. jąkanie) i wymowy (błędna artykulacja głosek). Powtórnie posłużę się badaniami statystycznymi. Według badań H. Spionek ok. 30% dzieci klas pierwszych i drugich charakteryzowało się wadami mowy i głosu. Wśród uczniów z niepowodzeniami szkolnymi aż 30- 38% miało wady mowy. Natomiast wśród uczniów, którzy mieli trudności w czytaniu i pisaniu dzieci z zaburzeniami mowy było już około 50%. Co prawda, cytowane statystyki nie są najnowsze, ale nie straciły na aktualności, przeciwnie, okazuje się na podstawie badań wyrywkowych i obserwacji, że skala problemu rośnie.      

         Niepowodzenia szkolne, jakich doświadcza dziecko, mają niebagatelny wpływ na kształtowanie się jego osobowości. Długotrwały brak sukcesu działa bardzo niekorzystnie na rozwój emocjonalny i kształtowanie się właściwych postaw. Wady mowy i wymowy osłabiają wydolność umysłową, wpływają również ujemnie na stosunek do nauki , szkoły i kolegów. Poważniejsze zaburzenia mowy hamują rozwój umysłowy dziecka, ponieważ utrudniają przebieg normalnych procesów myślowych oraz kontakty z otoczeniem.

Mniej widoczne jest to u przedszkolaków, z kolei u uczniów rodzą się coraz silniejsze emocje. Przybierają one różne formy; początkowo wstyd, niepokój, skrytość i nieśmiałość, wreszcie lęk przed mówieniem, czyli logofobię, co może być podłożem zaburzeń nerwicowych. Dodatkowo złośliwe docinki, drwina, przedrzeźnianie lub lekceważenie ze strony rówieśników pogłębiają niską samoocenę i poczucie niepełnowartościowości.

Zazwyczaj wadliwie mówiące dziecko cierpi z powodu swej wady i stara się ją ukryć. Woli nie odpowiadać na pytania nauczyciela i być uważane za nieposłuszne, nieprzygotowane czy mało zdolne niż narazić się na ujawnienie swojej wady. Dlatego ważne jest wczesne zlikwidowanie przyczyn zaburzeń i właściwa logoterapia. Ma to również istotne znaczenie z tego względu, że po 12-14 roku życia utrwala się tzw. postawa artykulacyjna, tzn. ruchy artykulacyjne właściwe temu językowi, jakim posługuje się dziecko ulegają pewnemu zmechanizowaniu. Po tym okresie usuwanie wad wymowy jest znacznie trudniejsze.

         Jak już wspomniałam, terapia logopedyczna powinna odbywać się przy współudziale rodziny. Niestety, czasami to właśnie najbliżsi dorośli pogłębiają nieświadomie nieprawidłowości mowy u dziecka bądź też sami przyczyniają się do powstawania lub utrwalania istniejących już zaburzeń mowy. Mam tu na myśli zbytni liberalizm, a nawet naśladowanie dziecięcej mowy                      (tzn. spieszczanie) lub odwrotnie, nadmierny rygoryzm, przecenianie możliwości dziecka, permanentne wytykanie i poprawianie błędów, które mieszczą się w granicy normy rozwojowej. Bardzo niekorzystny wpływ na rozwój dziecka ma popisywanie się jego sposobem mówienia lub wyśmiewanie go. Zauważam to, niestety, czasami u rodziców towarzyszących dzieciom podczas moich zajęć logopedycznych. Nie wynika to oczywiście ze złej woli czy złośliwości, raczej z niewiedzy. Warto więc uświadomić sobie, że powyższe reakcje dorosłych na sposób mówienia dziecka, powodują u niego często wspomnianą logofobię, co z kolei przyczynia się do obniżenia samooceny, niskiego poczucia własnej wartości, niewiary we własne siły. Obserwuję to często u dzieci, z którymi pracuję. Wielokrotnie wykonanie nawet prostych ćwiczeń poprzedzają stwierdzeniem : „Nie umiem”, „Nie potrafię”.

Może to oczywiście niekorzystnie rzutować na dalszy rozwój dziecka.

Ścisła współpraca rodziny, nauczycieli, logopedy, konsekwencja, wytrwałość i cierpliwość podczas terapii logopedycznej bardzo korzystnie wpływają na jej efektywność.

Ponadto, niezwykle ważne jest docenianie każdego, nawet maleńkiego sukcesu. Częste pochwały działają bardzo motywująco i zachęcająco do dalszych ćwiczeń. W myśl zasady, „sukces rodzi sukces” nawet drobne osiągnięcia powodują wewnętrzne podbudowanie się dziecka, ośmielenie i chęć do dalszego doskonalenia mowy i siebie.

      BIBLIOGRAFIA

      1.     Balejko A. : Logopeda radzi; Uczymy się ojczystej mowy. Białystok 1995

2.     Demel G. : Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola.         Warszawa 1994, WSiP

3.     Nowak J. E. : Wybrane problemy logopedyczne. Bydgoszcz 1993

4.     Strzałkowska Małgorzata : Gimnastyka dla języka (i Polaka, i Anglika). Poznań 2004, Media Rodzina

5.     Styczek I. : Logopedia. Warszawa 1983, PWN

6.     Tarkowski Z. : Jąkanie wczesnoszkolne. Warszawa 1997, WSiP

7.     Wiśniewska B. : Terapia zaburzeń mowy. Warszawa 2002, WSiP